Cadaaladda Dowladdu iyo Dhamaadka Colaadda Qabiilka. (Falanqeyntii Sh.Cali Wajiis).?

Waxaa nasiib wanaag ah in xiligaan oo caalamka colaado iyo kacdoonno baahsan ey ka

jiraan in soomaaliya ey cagta saarto wadadii nabadda iyo horumarka hase yeeshee

waxaa jira caqabado dhowr ah oo ey ugu weyntahay fahamka dadka qaar ey ka

qabaan qaabka dowladnimada amaba dowlad qaran lagu dhisi karo.Haddii aan

falanqeyno aragtiyada kala duwan ee dadku ey ka qabaan qaabka dowladnimo

waxaa lagusoo koobi karaa 3-aragtiyadood oo kala ah:-

1- In wadanka loo qeybiyo dowlad gobaleedyo gaaraaya ilaa 7 dowlad gobaleed

oo awoodo badan oo ey caasimado u yihiin magaalooyinka waaweyn sidi

hargeysa,garoowe, bartamaha,hiiraan,banaadir,baydhabo.iyo kismaanyo.

dowladahaas oo ka dhismaaya qabaa,ilka dega deegaanadaas iyagoo

dooranaaya baarlamaan,madaxweyne iyo gola wasiiro kidibna dowladahaas

ayaa ku heshiinaaya iney dhistaan dowlad qaran oo ka dhexeysa oo aan wax

awooda leheyn blsa ah magac u yaal maadaama awoodu gacanta ugu jirto

dowlad gobaleedyada.

2- In dowladda dhexe la xoojiyo dalkana iyadu ey la wareegto gobolkastana

ey maamul iyadu u sameyso markaas kidibna nadaamka federaalka la

dhameestiro shuruucdiisa kidibna goboladii iyagu doonaaya ey maamul

wada sameestaan laakin awooda ciidan iyo tan dhaqaale ey ku jirto

gacanta dowladda dhexe, halka goboladuna yeelanaayaan ugu

danbeynta maamullo dadku soo doortaan oo iyagu maamula arimaha

dowladda hoose ee heer gobol.

3- In dowladdu ey amniga ku baahiso dhamaan gobolada dalka marka

laga reebo maamulgoboleedyada horay u dhisnaay sida maamulada

buntiland iyo somaliland dhamaan gobolada kale in dowladda dhexe ey

amaankooda gacanta ku dhigto kidibna ey shirara u abaabusho dadka

deeganadaas degan kadibna ey doortaan maamul heer gobol ah oo

awoodo badan leh laakin hoosyimaada dowladda dhexe oo sharcigu

uu kala qeexaayo awoodaha ey ku wada shaqeynaayaan iyo sida

hantida qaran loo qeybsanaayo taasoo siineysa 2-da dhinac waa

maamulada gobolada iyo dowladee awoodo isu dheeli tiran.Hadaba

sidee loo mideyn karaa afkaartaas kala duwan?Runtii si looga jawaabo

su,aashaas waxaa lagama maarmaan ah in aan tilmaano in ey jiraan arimo

dhowr ah oo soomaalidu isku raacsantahay waxaana kamid ah:-

In dalku uu aad u balaaranyahay dadka oo dhanna uu ku filanyahay

kheyraadkuna uu wada ceegaago oo cidwalba ey jeceshahay iney

deegaankeeda horumar deg dega gaarsiiso.

In shacabka soomaaliyeed uu isku raacsanyahay in gobolwalba asagu

uu ismaamulo awood sharciyana uu u yeesho in dadkiisu ey ka shaqeestaana

horumarin deg degana u sameestaan iyagoo la kaashanaaya

dowladda dhexe.-- In wadanku u baahanyahay dowlad dhexe oo awood leh

oo wadanka xuduudihiisa ilaalisa wixii khatar ah oo lasoo gudbana ka

hortagta goboladaasna kala hagta oo ka ilalaisa in gobol gobalkale ku

xad gudbo.Haddaba mar hadii intaas leesku wada raacsanyahay waxaa

iska cad in aragtida 3-aad ey ugu saxantahya 3-da aragtiyadood oo tan

horana ey wadanka gelineyso khatar dowlad la,aaneed iyo khilaafaad iyo

colaado aan dhamaad leheyn maadaama eysan jirin dowlad dhexe oo

awood leh balsa taas bedelkeeda ey jiraan dowlado tira badan oo

hadana aan is hoos imaan oo ey dhiciba karto ineyba iyagu 22 sano

oo dagaal ah dib wadanka uga bilaabaan.

Halka fikrada 2-aadna ey tahay mid dadka xasuusineysa nadaamkii

kalitaliskii hore oo umaddu marnaba eysan isku amaini karin xukuumad

danbe oo iyadu maamulada dalka iskasoo magacawda iyadoo wax

talagelin ah aan kala sameyneyn dadka deegaanka.

Haddaba tan ugu wanaagsanu waa in lahelo dowlad dhexe oo awood

leh iyo maamul goboleedyo iyagu is doorta oo awood heer goboleed

ah leh loona sameeyo shuruucdii kala hagi leheed 2-da dhinac.Haddaba

si taas loogu guuleesto waxaa lagama maarmaan ah in dowladdu ku

tilaabsato arimaha soo socda.

A-In dowladda dhexe ey qaadato mowqif cad oo ah in ey iyadoo

kaashaneysa xildhibaanada qaranka ugu jira gobalkasta iney shirar

waaweyn u qabato dadka wada dega gobolada dalka iyadoo wakhti

fiican la siinaayo dadka si ey ugasoo qeyb galaan gurbajoogta iyo

aqoonyahanka u dhashay goboladaas lagana ilaaliyo in dad dano

gaar ah wataahu ey afduubaan shirar iyagu ey doonaayaan iney

sharciyad been been ah ku sameestaan taasoo ah nooc kamid ah

jabhadeyntii laga xajiyay oo wadankaan gaarsiisay halaaga.

B- In xukuumadu ku tilaabsato dhismo kaabayaal dhaqaale sidi

dekado casriya oo laga dhiso magaala xeebeedyada dekadaha

macmalkaa leh sida Berbera,Laasqoray,Boosaaso,Garacad,

Hobyo,Mareeg,

Cadale,Ceelmacaan,Marka,Baraawe,Kiamaanyo.Waxaa shaki

la,aan ah haddii dekadahaas la horamariyo oo laga dhiso dekado

la adeegsan karo oo casriya in cidkasta ey deegaankeeda iyo

dekadeeda ey ka faa,iideysaneyso gobolwalbana uu lugihiisa

isku taagaayo,si loo xakameeyo kusoo aruurka caasimada

muqdisho oo bilaabatay xiligii dowladdii hore ee faashilka

eheed taasoo ku qasabtay dadka iney caasimada kusoo

aruuraan.Hadaba dowladda soomaaliyeed iyo jaaliyaadka

dibad jooga ah ayaa laga doonaayaa iney u howl galaan

dhismaha dekadahaas iyo wado casriya oo isku xirta dhamaan

dhuL xeebeedka soomaaliya iyo dekadahaas oo dhan.

Gebagebadii waxaa maalmahaan soo ifbaxaaya in dadka

qaarkood ey la deg degaayaan dhismo maamul goboleedyo

aan weli aad loogatashan dadkii deegaanadaasna aan

weli si dhab ah aan shirar loogu

qaban balsa sidii jabhadihii shakhsiyaad gaara ey ku dadaalaayan

iney iyagu shirarkaas ey isugu keenaan dad ey isku hubaan iney

dooranaayaan taasoo dibu dhac ku keeneysa dhismaha

maamulada dadkana sii kala fogeyneysa taasna waxaa u sabab

ah mowqifka dowladda ee ku aadan dhismaha

maamul goboleedyada oo weli cadeyn.

Haddaba waxaa lagama amarmaan ah in dowladda soomaaliya

ey arintaas wax cad ka qabato deegaanada gacanta

dowladda dib ugusoo laabtayna inta ey isku mashquulineyso

magacaabid gudoomiyayaal iney dar adr geliyaan

qabshada shirar dadka wax garadkaa ee deegaanadaas

kasoo jeeda leesugu keenaayo iyadoo dowladdu shirka

gerwadeen ka tahay si ey ugu doortaan cida ey iyagu rabaan.Ilaahey

dadkeena ha waafajiyo towfiiqda hana tuso walaalnimada

ka dhexeysa si ey u midoobaan aamiin.

Walaal wixii tusaala ah kusoo dir caliwajiis@hotmail.com

amaba telka ah00966564710343 KSA.

Lasoco Ceelbaraf.net